Adınızı Google'da arattığınızda yıllar önceki bir haber, kapanmış bir dava, silinmiş bir borç ya da hiç ilginiz olmayan bir olay çıkıyor. İş görüşmelerinde, yeni tanıştığınız insanlarda, hatta ailenizde bunun karşılığını görüyorsunuz. Peki bu sonuçları sildirebilir misiniz? Türk hukukunda bunun adı unutulma hakkıdır ve üç ayrı yol ile işler. Ama önce şu ayrımı netleştirmek gerekir: Google'dan sonucu kaldırmak, haberi internetten silmek demek değildir. Bu yazıda hangi yolun neyi sildiğini, hangi ölçütlerle karar verildiğini ve başvuruların hangi hâllerde reddedildiğini güncel kanun metinleri, KVKK Kurulu kararları ve tam metinli Yargıtay kararlarıyla anlatıyoruz.
Bu yazıda neler var?
- Üç farklı şey: indeksten çıkarma, içerik kaldırma, erişim engelleme
- Arama motoru neden "veri sorumlusu"?
- Yasal dayanak: KVKK m. 7 ve m. 11
- Adım 1 — Arama motoruna başvuru
- Adım 2 — Kurula şikâyet: süreler kritik
- Kurulun uyguladığı 13 ölçüt
- Neden reddediliyor? İki gerçek örnek
- İçeriğin kendisi: erişimin engellenmesi yolu
- Erişim engelleme nasıl kazanılır?
- Süre tek başına yeter mi?
- Dava yolu: tazminat ve kınama kararı
- Pratik yol haritası ve sık yapılan hatalar
- Sıkça sorulan sorular
1. Üç Farklı Şey: İndeksten Çıkarma, İçerik Kaldırma, Erişim Engelleme
Başvuruların çoğu, yanlış makama yanlış talep yöneltildiği için sonuçsuz kalır. Önce ne istediğinizi netleştirin:
| Talep | Kime | Sonuç |
|---|---|---|
| İndeksten çıkarma (delisting) | Arama motoru → reddederse KVK Kurulu | Adınızla yapılan aramada o URL listelenmez. İçerik sitede kalmaya devam eder |
| İçeriğin yayından çıkarılması | İçerik/yer sağlayıcı (haber sitesi) | Sayfa tamamen kalkar |
| Erişimin engellenmesi | Sulh ceza hâkimliği | Belirli URL'lere Türkiye'den erişim engellenir |
| Tazminat | Asliye hukuk mahkemesi | Para ve gerektiğinde kınama kararı |
2. Arama Motoru Neden "Veri Sorumlusu"?
Bu sorunun cevabı, Türkiye'de bu alanın çerçevesini çizen tek metinde verilmiştir: Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nun 23/06/2020 tarihli ve 2020/481 sayılı ilke kararı — "Kişilerin Ad ve Soyadı ile Arama Motorları Üzerinden Yapılan Aramalarda Çıkan Sonuçların İndeksten Çıkarılmasına Yönelik Talepler". Kurul bu kararla dört şeye hükmetmiştir:
- Arama motorları, topladıkları verilerin işlenme amaç ve vasıtalarını belirledikleri için KVKK m. 3 anlamında veri sorumlusudur.
- Arama motorunun bilgiyi bulup indeksleyip kaydetmesi, organize etmesi, sunucularında saklaması ve kullanıcılara sunması, kanun anlamında bir "kişisel veri işleme" faaliyetidir.
- İlgili kişiler önce arama motoruna başvurmak, reddedilirse ya da cevap alamazsa Kurula şikâyet etmek zorundadır.
- Kurula başvururken aynı zamanda doğrudan yargı yoluna gitmek de mümkündür.
Son madde önemlidir: Kurul yolu ile mahkeme yolu birbirini kapatmaz, paralel yürütülebilir.
3. Yasal Dayanak: KVKK m. 7 ve m. 11
(1) Bu Kanun ve ilgili diğer kanun hükümlerine uygun olarak işlenmiş olmasına rağmen, işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması hâlinde kişisel veriler resen veya ilgili kişinin talebi üzerine veri sorumlusu tarafından silinir, yok edilir veya anonim hâle getirilir.
(2) Kişisel verilerin silinmesi, yok edilmesi veya anonim hâle getirilmesine ilişkin diğer kanunlarda yer alan hükümler saklıdır.
Maddedeki anahtar ifade şudur: veri başlangıçta hukuka uygun işlenmiş olsa bile, işlenmesini gerektiren sebepler ortadan kalkmışsa silinmesi gerekir. Unutulma hakkının kalbi buradadır — bir haber yayımlandığı gün hukuka uygunken, on yıl sonra artık öyle olmayabilir.
(1) Herkes, veri sorumlusuna başvurarak kendisiyle ilgili;
a) Kişisel veri işlenip işlenmediğini öğrenme,
d) Kişisel verilerin eksik veya yanlış işlenmiş olması hâlinde bunların düzeltilmesini isteme,
e) 7 nci maddede öngörülen şartlar çerçevesinde kişisel verilerin silinmesini veya yok edilmesini isteme,
f) (d) ve (e) bentleri uyarınca yapılan işlemlerin, kişisel verilerin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini isteme,
ğ) Kişisel verilerin kanuna aykırı olarak işlenmesi sebebiyle zarara uğraması hâlinde zararın giderilmesini talep etme,
haklarına sahiptir.
4. Adım 1 — Arama Motoruna Başvuru
KVKK m. 13 uyarınca talebinizi yazılı olarak veya Kurulun belirleyeceği diğer yöntemlerle veri sorumlusuna iletirsiniz. Veri sorumlusu talebi en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde ücretsiz olarak sonuçlandırmak, kabul veya gerekçesini açıklayarak reddetmek ve cevabını yazılı ya da elektronik ortamda bildirmek zorundadır.
5. Adım 2 — Kurula Şikâyet: Süreler Kritik
(1) Başvurunun reddedilmesi, verilen cevabın yetersiz bulunması veya süresinde başvuruya cevap verilmemesi hâllerinde; ilgili kişi, veri sorumlusunun cevabını öğrendiği tarihten itibaren otuz ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunabilir.
(2) 13 üncü madde uyarınca başvuru yolu tüketilmeden şikâyet yoluna başvurulamaz.
(3) Kişilik hakları ihlal edilenlerin, genel hükümlere göre tazminat hakkı saklıdır.
İki süre birlikte işler ve altmış günlük süre mutlaktır: arama motoru hiç cevap vermezse otuz günlük cevap süresinin dolmasını bekler, ardından kalan süre içinde Kurula gidersiniz. Başvuru tarihinden itibaren altmış gün geçtiyse şikâyet hakkınız düşer — yeniden başvurup süreyi baştan işletmeniz gerekir. Ayrıca ikinci fıkra gereği doğrudan Kurula gidilemez; önce arama motoruna başvurmuş olmanız şarttır.
6. Kurulun Uyguladığı 13 Ölçüt
2020/481 sayılı ilke kararı, her somut olayda denge testi yapılmasını ve karar ekindeki ölçütlerin dikkate alınmasını öngörür. Kurul bu ölçütlerin sınırlı olmadığını, her olayda ilave ölçütlerin gündeme gelebileceğini de belirtmiştir. Ölçütler şunlardır:
| # | Ölçüt | Lehinize işlerse |
|---|---|---|
| 1 | İlgili kişinin kamusal yaşamda önemli bir rol oynaması | Sıradan vatandaşsanız lehinize |
| 2 | Arama sonuçlarının öznesinin çocuk olması | Güçlü koruma |
| 3 | Bilginin içeriğinin doğruluğu | Bilgi yanlışsa lehinize |
| 4 | Bilginin çalışma hayatı ile ilgisi | Hâlâ aynı işi yapıyorsanız aleyhinize |
| 5 | Bilginin hakaret, onur kırıcı, iftira niteliği | Varsa lehinize |
| 6 | Özel nitelikli kişisel veri olması (sağlık, inanç, ceza mahkûmiyeti vb.) | Güçlü koruma |
| 7 | Bilginin güncelliği | Eskidiyse lehinize — en belirleyici ölçüt |
| 8 | Bilginin kişi hakkında önyargıya sebep olması | Kanıtlanabilirse lehinize |
| 9 | Bilginin kişi açısından risk doğurması | Somut risk varsa lehinize |
| 10 | Bilginin kişinin kendisi tarafından yayımlanmış olması | Siz paylaştıysanız aleyhinize |
| 11 | İçeriğin gazetecilik faaliyeti kapsamında olması | Haberse aleyhinize |
| 12 | Yayınlanmasında yasal zorunluluk bulunması | Varsa aleyhinize |
| 13 | Bilginin ceza gerektiren bir suçla ilgili olması | Duruma göre iki yönlü |
7. Neden Reddediliyor? İki Gerçek Örnek
Beklentiyi doğru kurmak için Kurulun iki kararına bakmak yeterlidir; ikisi de talebin reddiyle sonuçlanmıştır.
Kurul 08/12/2020, 2020/927: Bir üniversite öğretim üyesi, yakınının akademik kadroya alınmasındaki usulsüzlük iddialarına ilişkin haberlerin adıyla yapılan aramalarda çıkmamasını istedi. Kurul; soruşturma açıldığı bilgisinin doğru olduğunu, haberin çalışma yaşamına ilişkin bulunduğunu ve kişinin hâlihazırda aynı işi yaptığını, bilginin özel nitelikli veri olmadığını, haberlerin güncel olduğunu, risk doğurmadığını ve içeriğin gazetecilik faaliyeti kapsamında değerlendirilebileceğini belirterek arama motorunun işleminin yerinde olduğuna karar verdi. Haberin gerçeği yansıtmadığı iddiasının ise yargı mercileri önünde ileri sürülmesi gerektiğini ekledi.
Kurul 22/05/2020, 2020/414: Yurt dışında insan kaçakçılığı suçundan hüküm giyip cezası tamamen infaz edilmiş bir kişi, 2009 tarihli haberin gazetenin sitesinden kaldırılmasını istedi. Kurul, KVKK m. 28/1-c'deki ifade özgürlüğü istisnasını uygulayarak; haberin kamu ilgi ve yararı taşıdığını, gerçek olduğunu ve özü ile biçimi arasındaki dengenin korunduğunu tespit etti ve ifade özgürlüğünün kişilik haklarına üstün geldiği sonucuna vardı.
8. İçeriğin Kendisi: Erişimin Engellenmesi Yolu
Arama sonucu değil de sayfanın kendisi hedefleniyorsa yol 5651 sayılı Kanundur. Burada iki güncel not var. Birincisi, Kanun'un kişilik haklarının ihlaline ilişkin 9. maddesi, Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla iptal edilmiştir; bu nedenle başvurunun hangi hükme dayandırılacağı somut olaya göre belirlenmelidir. İkincisi, m. 9/A uyarınca özel hayatın gizliliğinin ihlali hâlinde doğrudan başvurulabilir; talep en geç dört saat içinde yerine getirilir ve yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur, hâkim kırk sekiz saat içinde karar verir.
Ayrıca KVKK m. 28/1-c unutulmamalıdır: kişisel verilerin, kişilik haklarını ihlal etmemek kaydıyla, sanat, tarih, edebiyat veya bilimsel amaçlarla ya da ifade özgürlüğü kapsamında işlenmesi hâlinde KVKK hükümleri uygulanmaz. Kurulun 2020/414 kararında dayandığı istisna budur.
9. Erişim Engelleme Nasıl Kazanılır?
Yargıtay, sulh ceza hâkimliklerinin bu talepleri savsaklayarak reddetmesine karşı somut bir yöntem ortaya koymuştur:
ERİŞİM ENGELLEME TALEBİNİN TOPLUCA REDDİ HUKUKA AYKIRI BULUNMUŞ ve karar oy birliğiyle KANUN YARARINA BOZULMUŞTUR. Yargıtay 19. Ceza Dairesi, sulh ceza hâkimliğince yapılması gerekenin, başvuranın dilekçesinde belirtilen URL ADRESLERİ ÜZERİNDE BİR BİLİRKİŞİ MARİFETİYLE ARAŞTIRMA YAPILARAK, GÜNCELLİĞİNİ YİTİREN ve ÜZERİ…
Bu kanun yararına bozma kararında Daire, hâkimliğin talebi topluca reddetmesini hukuka aykırı bulmuş; yapılması gerekenin, dilekçede belirtilen URL adresleri üzerinde bir bilirkişi marifetiyle araştırma yapılarak, güncelliğini yitiren ve üzerinde artık kamu yararı kalmayan nitelikteki haberlerin tespiti ve bunlara kişisel veriler ve unutulma hakkı kapsamında erişimin engellenmesine karar verilmesi olduğunu belirtmiştir. Başvuran, eşinin şüpheli ölümüne ilişkin haberlerde adının ve fotoğrafının yer almasından şikâyetçiydi.
10. Süre Tek Başına Yeter mi?
Hayır — ve bu, en çok hayal kırıklığı yaratan noktadır.
DİKKAT: Bu kararda ERİŞİM ENGELLEME TALEBİNİN REDDİ YERİNDE BULUNMUŞTUR; sonuç başvuran aleyhinedir ve tam da bu yüzden beklentiyi doğru kurar. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, haberlerin başvuru tarihi itibarıyla BEŞ YILA YAKIN SÜRE YAYINDA KALDIĞINI, ancak "BU SÜRENİN UNUTULMA HAKKI KAPSAMINDA KİŞİLİK HAKLARINA AYKIRILIK DO…
Bu kararda Daire, bir akademisyen hakkındaki haberlere erişimin engellenmesi talebinin reddini yerinde bulmuştur. Gerekçe zinciri şöyledir: talep eden akademisyen olarak topluma örnek nitelikte biridir, haberler toplumsal açıdan haber değeri taşımakta ve kamu yararına katkı sunmaktadır, haberler başvuru tarihi itibarıyla beş yıla yakın süre yayında kalmıştır ancak bu süre unutulma hakkı kapsamında kişilik haklarına aykırılık doğurması için uzun bir süre değildir, haberler yapıldığı tarihte güncel olduğu gibi bugün de güncelliğini korumaktadır. Sonuç olarak basın özgürlüğü ile kişilik hakkı arasındaki dengenin ölçülü kurulduğu kabul edilmiş ve kanun yararına bozma istemi oy birliğiyle reddedilmiştir.
11. Dava Yolu: Tazminat ve Kınama Kararı
Unutulma hakkı Türk hukukuna, Yargıtay'ın bir kararıyla girmiştir:
UNUTULMA HAKKININ İHLALİ NEDENİYLE MANEVİ TAZMİNAT KOŞULLARININ GERÇEKLEŞTİĞİ KABUL EDİLMİŞTİR: Hukuk Genel Kurulu, dört yıl önce gerçekleşen bir olayın mağduru olan kişinin adının AÇIK BİR ŞEKİLDE YAZILARAK bilimsel bir esere alınan yargı kararında yer almasının UNUTULMA HAKKINI VE ÖZEL HAYATIN GİZLİLİĞİNİ İHLAL ETTİĞ…
Hukuk Genel Kurulu bu kararda, kişinin geçmişte yaşadığı talihsiz bir olayın unutularak geleceğini serbestçe şekillendirmek, "hayatında yeni bir sayfa açmak" istemesinin korunması gereken bir menfaat olduğunu kabul etmiştir. Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın "Google Kararı"na atıf yaparak, üstün bir kamu yararı ortaya koyan özel sebepler bulunmadıkça kişisel verilerin açık biçimde yer almaması gerektiğini belirtmiş; olayın üzerinden dört yıl geçtikten sonra mağdurun adının rumuzlanmadan yayımlanmasının unutulma hakkını ve özel hayatın gizliliğini ihlal ettiğini, dolayısıyla manevi tazminat koşullarının gerçekleştiğini kabul etmiştir.
Kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat adı altında bir miktar para ödenmesini isteyebilir.
Hâkim, bu tazminatın ödenmesi yerine, diğer bir giderim biçimi kararlaştırabilir veya bu tazminata ekleyebilir; özellikle saldırıyı kınayan bir karar verebilir ve bu kararın yayımlanmasına hükmedebilir.
İkinci fıkra, internet içerikleri bakımından fazlaca göz ardı edilir: hâkim para yerine ya da parayla birlikte saldırıyı kınayan bir karar verebilir ve bu kararın yayımlanmasına hükmedebilir. Arama sonuçlarını düzeltmek bakımından bu, tazminattan daha etkili olabilir. Dayanak olarak ayrıca TMK m. 24 ve Anayasa m. 20 kullanılır — Anayasa m. 20 herkese kişisel verilerinin silinmesini talep etme hakkını açıkça tanır.
12. Pratik Yol Haritası ve Sık Yapılan Hatalar
| Adım | Ne yapılır | Süre |
|---|---|---|
| 1. Envanter | Adınızla arama yapıp her URL'yi tarih ve ekran görüntüsüyle listeleyin | — |
| 2. Sınıflandırma | Her URL için 13 ölçütten hangilerinin lehinize olduğunu yazın | — |
| 3. Arama motoruna başvuru | KVKK m. 13 kapsamında yazılı talep | Cevap: 30 gün |
| 4. Kurula şikâyet | Ret/yetersiz cevap/sessizlik hâlinde | Cevaptan 30, başvurudan 60 gün |
| 5. Kaynağı hedefleyin | Yayıncıya talep; gerekirse sulh ceza hâkimliğine erişim engelleme | Paralel yürür |
| 6. Dava | Kişilik hakları ihlali varsa tazminat ve kınama kararı | Kurul yolundan bağımsız |
Yapmayın
- "Tüm haberler kaldırılsın" gibi genel talep yazmak.
- Arama motoruna başvurmadan doğrudan Kurula gitmek.
- Altmış günlük süreyi kaçırmak.
- İndeksten çıkarmayı içerik silme sanmak.
- Para karşılığı "içerik sildiriyoruz" diyen aracılara güvenmek.
- Haberin yanlış olduğunu Kurul önünde tartışmaya çalışmak.
Yapın
- Talebi URL bazında ve ölçüt ölçüt gerekçelendirin.
- Beraat, KYOK, infaz, borç kapanışı belgelerini ekleyin.
- Başvuru ve cevap tarihlerini belgeleyin.
- Erişim engelleme talebinde bilirkişi incelemesi isteyin.
- Kurul ve mahkeme yollarını paralel yürütün.
- Bilgi yanlışsa yargı yolunu seçin.
