Bir yapay zekâ aracına komut verdiniz, karşınıza bir metin, görsel veya kod çıktı. Peki bu içeriğin telif hakkı kime ait? Size mi, yazılımı geliştiren şirkete mi, yoksa hiç kimseye mi? Türk hukukunda yapay zekâya özgü bir telif düzenlemesi henüz yok; ancak Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun eser tanımı bu soruya oldukça net bir çerçeve çiziyor. Bu rehberde AI çıktısının ne zaman korunduğunu, ne zaman korunmadığını, eğitim verisi tartışmasını ve işletmelerin pratikte alması gereken önlemleri Yargıtay içtihadıyla birlikte açıklıyoruz.
İçindekiler
- Türkiye'de AI telif düzenlemesi var mı?
- Eser nedir? İki şartlı test
- "Hususiyet" ne demek?
- AI eser sahibi olabilir mi?
- Prompt yazmak eser sahipliği verir mi?
- Katkı ölçeği: ne zaman korunur?
- İşlenme ve derleme eser yolu
- Eğitim verisi ve iktibas
- AI çıktısı başkasının eserine benziyorsa
- Sorumluluk kimde?
- Yaptırımlar: tazminat ve ceza
- Platform sözleşmeleri ne diyor?
- İşletmeler için kontrol listesi
- Sık sorulan sorular
Türkiye'de AI Telif Düzenlemesi Var mı?
Hayır. Türk hukukunda yapay zekâ ile üretilen içeriklerin telif durumunu özel olarak düzenleyen bir kanun hükmü bulunmamaktadır. Konu, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun genel hükümleri üzerinden çözülmektedir.
Eser Nedir? İki Şartlı Test
Bir ürünün telifle korunması için iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir: (1) kanunda sayılan eser türlerinden birine girmesi ve (2) sahibinin hususiyetini taşıması.
Eser: Sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat mahsullerini; Eser sahibi: Eseri meydana getiren kişiyi; İşlenme eser: Diğer bir eserden istifade suretiyle vücuda getirilip de bu esere nispetle müstakil olmayan ve işleyenin hususiyetini taşıyan fikir ve sanat mahsullerini; Derleme eser: muhtevası seçme ve düzenlemelerden oluşan ve bir düşünce yaratıcılığı sonucu olan eseri ifade eder.
"Hususiyet" Ne Demek?
Hususiyet, eserin sahibinin kişiliğinden izler taşıması, yani bireysel bir yaratıcı tercih içermesidir. Sıradan, herkesin aynı şekilde yapacağı, teknik zorunluluktan doğan üretimlerde hususiyet bulunmaz.
Yapay zekâ bakımından kritik soru şudur: çıktıda kimin kişiliği yansımaktadır? Modelin istatistiksel olarak ürettiği bir metinde, ne modelin (kişi değil) ne de yalnızca kısa bir komut yazan kullanıcının kişiliği yeterince yansımaz. İşte bu yüzden ham AI çıktısı kural olarak eser sayılmaz.
AI Eser Sahibi Olabilir mi?
Bir eserin sahibi, onu meydana getirendir. Bir işlenmenin ve derlemenin sahibi, asıl eser sahibinin hakları mahfuz kalmak şartıyla onu işleyendir. Sinema eserlerinde; yönetmen, özgün müzik bestecisi, senaryo yazarı ve diyalog yazarı, eserin birlikte sahibidirler.
Prompt Yazmak Eser Sahipliği Verir mi?
Tek başına ve kısa bir komut yazmak, çıktı üzerinde eser sahipliği doğurmaz. Hukuken korunan fikir değil, somut ifadedir; komut ise çoğu zaman fikir düzeyinde kalır ve nihai ifadeyi model oluşturur.
Ancak bu, "prompt hiçbir zaman önemli değildir" anlamına gelmez. Belirleyici olan, insanın nihai ifade üzerindeki kontrolüdür. Katkı arttıkça koruma ihtimali de artar:
Katkı Ölçeği: Ne Zaman Korunur?
İşlenme ve Derleme Eser Yolu
Uygulamada AI kullanıcılarının koruma elde ettiği asıl kapı budur. Kanun, mevcut malzemeden yola çıkılarak oluşturulan ürünleri de — işleyenin hususiyetini taşımak şartıyla — eser saymaktadır.
Diğer bir eserden istifade suretiyle vücuda getirilip de bu esere nispetle müstakil olmayan fikir ve sanat mahsulleri işlenmedir. Bunlar arasında "belli bir maksada göre ve hususi bir plan dâhilinde seçme ve toplama eserler tertibi" ile bir bilgisayar programının uyarlanması, düzenlenmesi ve verilerin seçilip derlenmesi sonucu ortaya çıkan veri tabanları da sayılmıştır. İstifade edilen eserin sahibinin haklarına zarar getirmemek şartıyla oluşturulan ve işleyenin hususiyetini taşıyan işlenmeler, bu kanuna göre eser sayılır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yakın tarihli bir kararı, seçme ve düzenleme yoluyla oluşturulan derlemede hususiyetin nasıl kurulduğunu göstermektedir. Kararda, hazır malzemeden (aynı yazarın yazılarından) oluşturulan derlemenin sahibinin hususiyetini taşıdığı, hatta eserin adının bile bu hususiyet kapsamına dâhil olduğu kabul edilmiştir:
BU KARAR, "HAZIR MALZEMEDEN ÜRETİLEN İÇERİK NE ZAMAN KORUNUR?" SORUSUNUN CEVABINI VERİR. Uyuşmazlık, aynı yazara ait şiir ve nesirlerin bir araya getirilmesiyle oluşturulan iki DERLEME ESER arasındadır. Mahkeme, davacının derlemesinin "BİRBİRİNDEN FARKLI DÜŞÜNCE ÜRÜNÜ DERLEME ESER" niteliğinde olduğunu ve DAVACININ HUS…
Eğitim Verisi ve İktibas Tartışması
Yapay zekâ modelleri, telifle korunan çok sayıda eser üzerinde eğitilmektedir. Türk hukukunda bu kullanımı açıkça serbest bırakan bir istisna bulunmamaktadır. FSEK'teki sınırlamalar dar yorumlanır ve model eğitimi bu istisnaların lafzına doğrudan oturmaz.
Bir eserden iktibas yapılması ancak sayılan hâllerde caizdir: alenileşmiş bir eserin bazı cümle ve fıkralarının müstakil bir ilim ve edebiyat eserine alınması; yayımlanmış bir bestenin tema, motif, pasaj nevinden parçalarının alınması; alenileşmiş güzel sanat eserlerinin maksadın haklı göstereceği bir nispet dâhilinde ilmi bir esere konulması. İktibasın belli olacak şekilde yapılması lazımdır; kullanılan eserin ve eser sahibinin adı ile alındığı yer belirtilir.
AI Çıktısı Başkasının Eserine Benziyorsa
Burada devreye fikir–ifade ayrımı girer: fikirler, temalar, anonim malzeme ve üsluplar serbesttir; korunan somut ifade biçimidir. Ancak benzerlik değerlendirmesi unsur unsur değil, bütünsel yapılır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin bir kararı bu ölçütü çarpıcı biçimde ortaya koyar: davalı, eserin dayandığı geleneksel oyunun anonim olduğunu ve koruma altında bulunmadığını savunmuş; mahkeme ise benzerliklerin ayrı ayrı incelendiğinde klişe görünse de, tüm klişelerin aynı anda birlikte bulunması nedeniyle bütünü itibarıyla benzerliğe yol açtığını kabul ederek izinsiz işleme/intihal sonucuna varmıştır:
BENZERLİK NE ZAMAN İHLALE DÖNÜŞÜR? Davacı, kitabının izni alınmadan bir dizi senaryosuna uyarlandığını ileri sürmüştür. Davalı ise senaryonun dayandığı geleneksel oyunun ANONİM olduğunu, üzerinde fikri mülkiyet koruması bulunmadığını ve dizinin kendi hususiyetini taşıyan özgün bir eser olduğunu savunmuştur. Mahkeme, ki…
Sorumluluk Kimde?
| Taraf | Konumu |
|---|---|
| İçeriği yayınlayan kullanıcı/işletme | Birinci derecede muhatap. Çoğaltma, yayma ve umuma iletim fiillerini gerçekleştiren sizsiniz. |
| Yapay zekâ sağlayıcısı | Kullanım koşullarında sorumluluğu genellikle sınırlar; bazı sağlayıcılar sınırlı bir tazmin taahhüdü verir. Sözleşmeye bakılmalıdır. |
| Yapay zekâ | Hukuken taraf değildir; sorumluluk yüklenemez. |
| Ajans / tedarikçi | İçeriği sizin için üretiyorsa, sözleşmede telif garantisi ve rücu kaydı bulunmalıdır. |
Yaptırımlar: Tazminat ve Ceza
Eseri hak sahiplerinden yazılı izin almadan işleyen, çoğaltan, çoğaltılmış nüshaları yayan, temsil eden veya umuma iletenlerden; izni alınmamış hak sahipleri, sözleşme yapılmış olması hâlinde isteyebileceği bedelin veya tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını isteyebilir.
Ayrıca manevi tazminat (m. 70) ve hapis cezası (m. 71) gündeme gelebilir.
Bir eseri hak sahibinin yazılı izni olmaksızın işleyen, temsil eden, çoğaltan, değiştiren, dağıtan veya umuma ileten kişi hakkında bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur. Başkasına ait esere kendi eseri olarak ad koyan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıyla; bir eserden kaynak göstermeksizin iktibasta bulunan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıyla; yetersiz, yanlış veya aldatıcı mahiyette kaynak gösteren kişi altı aya kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.
Platform Sözleşmeleri Ne Diyor?
Yapay zekâ araçlarının kullanım koşulları çoğunlukla çıktı üzerindeki haklarını kullanıcıya bırakır. Ancak bu, bir sözleşmesel düzenlemedir ve kanunun eser saymadığı bir çıktıya telif koruması kazandırmaz.
- Sözleşme, kanunun yerine geçmez. Sağlayıcı "çıktı senindir" dese bile, çıktı hususiyet taşımıyorsa üçüncü kişilerin aynı içeriği kullanmasını engelleyemezsiniz.
- Ücretsiz ve kurumsal planlar farklı olabilir. Bazı ücretsiz planlarda girdileriniz model eğitimi için kullanılabilir — müvekkil/müşteri verisi girilmesi ayrı bir gizlilik ve KVKK sorunu doğurur.
- Tazmin (indemnity) taahhütleri sınırlıdır. Genellikle belirli planlara, belirli kullanımlara ve sağlayıcının filtrelerinin devre dışı bırakılmamış olmasına bağlıdır.
İşletmeler İçin Kontrol Listesi
- Kullanım politikası yazın. Hangi araçların, hangi işlerde, hangi verilerle kullanılabileceğini belirleyin.
- İnsan katkısını belgeleyin. Taslaklar, revizyon geçmişi ve düzenleme kayıtları, ileride hususiyet iddianızın delili olur.
- Belirli eser/üslup hedefleyen komutlardan kaçının. "X sanatçısının tarzında", "Y markasının logosu gibi" türü yönlendirmeler ihlal riskini yükseltir.
- Çıktıyı yayınlamadan önce benzerlik kontrolü yapın. Özellikle görsellerde ve slogan/metinlerde.
- Tedarikçi sözleşmelerine telif garantisi ve rücu koyun. Ajans veya freelancer AI kullanıyorsa sorumluluk dağılımı yazılı olmalıdır.
- Müvekkil/müşteri verisini araca girmeyin. Sır saklama yükümlülüğü ve kişisel veri mevzuatı bakımından ayrı bir risktir.
- Şeffaflık tercih edin. AI kullanıldığını belirtmek, "kendi eseri gibi ad koyma" tartışmasından uzak durmanızı sağlar.
Sık Sorulan Sorular
Yapay zekâ ile ürettiğim metnin telif hakkı bana mı ait?
Yapay zekâ eser sahibi olabilir mi?
Sadece prompt yazmam bana hak kazandırır mı?
AI çıktısını başkası izinsiz kullanırsa dava açabilir miyim?
Ürettiğim görsel başka bir sanatçının eserine benziyor, sorumlu muyum?
Benzerlik değerlendirmesi nasıl yapılır?
Model eğitiminde telifli eser kullanılması hukuka aykırı mı?
Kaynak göstermeden AI çıktısı yayınlamak suç mu?
Yapay zekâ ile üretilen yazılım kodunun durumu ne?
Sağlayıcı "çıktı senindir" diyorsa yeterli değil mi?
Şirketimde AI kullanımı için ne yapmalıyım?
AI kullanımını hukuki zemine oturtun
Yapay zekâ ile üretilen içeriklerde asıl risk, korumanın olmadığı yerde koruma sanmak ve sorumluluğun bulunduğu yeri görmemektir. Kullanım politikası, tedarikçi sözleşmeleri ve ihlal iddialarının yönetimi konusunda Türkoğlu Avukatlık Ofisi yanınızda.
Randevu Al Bilişim Hukuku Kararları